دیدار طلوع خورشید در چارطاقی نیاسر
شادمانی در روناک آيینی
در آغاز تابستان، خورشید از بالاترین جایگاه طلوع خود در افق شمال خاوری برمیدمد، در بالاترین جایگاه غروبگاهی خود در افق شمال باختری فرومیرود و بلندترین روز سال و کوتاهترین شب سال را پدید میآورد. این هنگام برای مردمان باستان که دلبستگی فراوانی به پدیدههای کیهانی داشته و چنین پدیدههایی را در زندگی روزمره، آیینها و باورداشتهای خود دخالت میدادهاند، اهمیت بسیاری داشته است و برای این مناسبتها آیینها و جشنهای پرشماری را برپا میداشتهاند.
در اولین روز تابستان حرکت روزانه خورشید در آسمان به بالاترین خط سیر خود میرسد که بیش از دیگر روزهای سال به قطب آسمانی نزدیک شده و در نتیجه بلندترین روز سال و کوتاهترین شب سال را پدید میآورد. در این روز و در لحظه ظهر خورشیدی، زاویه میان خورشید و افق جنوبی بیشتر از هر روز دیگر است و آفتاب در این روز به کمال و اوج سالانه خود دست مییابد. اجداد ما ايرانيان به همين مناسبت مراسمي برپا ميكردند. هر چند امروزه بسیاری از این سنتهای کهن به فراموشی سپرده شده است اما برخی از آنها علاوه بر ثبت در تاریخنامهها و دیگر منابع مکتوب، تا به امروز نیز در میان مردمان بازماندهاند که به برخی از آنها اشاره میشود.
نام ماه خرداد (در اوستایی «هَـئوروَتات») به معنای رسایی و کمال و پُـرّگی که در «گاتها»ی زرتشت نیز بهکار رفته است، به احتمال از همین پدیده برگرفته شده است، چرا که خورشید در پایان این ماه به کمال و اوج خود میرسد و مسیرش طولانیتر و پایگاهش فرازمندتر میشود. دیگر اینکه آغاز تابستان در گاهشماری گاهنباری (کهنترین گاهشماری شناختهشده ایرانی)، آغاز سال نو نیز بوده که این شیوه آغاز سال هنوز تا اندازهای در گاهشماری طبری(تبری) بازمانده است. در گاهشماری گاهنباری، طول سال به چهار فصل و چهار نیمفصل بخش میشده که همچنان در تقویم زراعی روستاییان و کشاورزان ایرانی برقرار و متداول است.
برخی از بازماندههای آیینهای آغاز تابستان که ظاهراً بسیار فراوان بودهاند، عبارت است از جشنهای «آب پاشونک» یا «اول تووستونی (تابستانی)» که در فراهان، اراک، محلات و بسیاری از نواحی دیگر ایران همراه با گردهمایی و مراسم آبپاشی در صحرا برگزار میشود. دوم، جشن ناشناخته و فراموششدهای به نام «جشن نیلوفر» در ششم تیرماه که ابوریحان بیرونی در کتاب گرانقدر «آثارالباقیه» از آن یاد کرده و ممکن است با شکوفا شدن گلهای نیلوفر در آغاز تابستان در پیوند باشد. سوم، آیین «پُـرسه» زرتشتیان در نخستین روز تیرماه که ظاهراً بازمانده آیین گرامیداشت درگذشتگان در آغاز سال نو گاهنباری است. چهارم، جشن «عیدماه» در میان مردمان سوادکوه و برخی از دیگر نواحی کوهستانی مازندران در بیست و نهم خردادماه که با آتشافروزی بر بلندیها و سرود و شادی برگزار میشود. پنجم، آیین
«گوجه عروس» یا «گل عروس» در خراسان و افغانستان باختری و اهدای میوههای نورسیده، آرد و نبات به نوعروسان. اما از سوی دیگر لازمه تشخیص هنگام فرارسیدن آغاز تابستان و انقلاب تابستانی در دوران باستان، شاخصی برای اندازهگیری آن است. این شاخصها همانا تقویمهایی آفتابی است که این نگارنده در نوشتارهای گوناگونی به آنها اشاره کرده و یکی از آنها تقویمهای آفتابی چارطاقی مانند، بویژه چارطاقی نیاسر در غرب کاشان است.
در بسیاری از چارطاقیهای ایران، نسبت خاصی میان پهنای پایهها به طول هر ضلع آن وجود دارد که در نتیجه آن، زاویه تشکیلشده میان خطدیدهایی که از میان پایههای داخلی بنا میگذرد، با تغییرات میل خورشید در طول سال برابر است و میتوانستهاند با چنین ویژگی جالبی، هنگامهای مفروض سالانه را تشخیص داده و استخراج کنند.
در چارطاقی نیاسر کاشان و چارطاقی نویس تفرش نیز سازوکاری اندیشیده و ساخته شده است که چند هنگام سالانه را بتوان با دیدار طلوع خورشید از میان روزنههای تشکیل شده در میان اضلاع داخلی پایههای بنا تشخیص داد. این چارطاقیها تنها نمونه سالم باقیمانده از میان دهها چارطاقی ایران است که پس از حدود دو هزار سال، همچنان کاربری تقویمی و رصدی خود را تا به امروز حفظ کرده است و میتوان از جمله در آغاز تابستان به مشاهده طلوع خورشید از میان روزنه ویژه آن پرداخت. در بسیاری از تقویمهای آفتابی دیگر که این نگارنده آنها را معرفی کرده است، این امکان تنها با دیدار سایههای خورشید بامدادی فرادست میآید، اما در چارطاقیهای نیاسر و نویس علاوه بر سنجش دقیق زمان از طریق سایههای ایجاد شده در میان پایههای چندگانه داخلی بنا که در حکم یک آفتابسنج دقیق هستند، میتوان قرص خورشید را نیز از روزنه ویژهای که رو به سوی محل طلوع خورشید در انقلاب تابستانی دارد، تماشا کرد. برآمدن باشکوه خورشید از این روزنه علاوه بر اثبات انجام محاسبات نجومی در ساخت این بنا، ما را به یاد روزگارانی میاندازد که به گمان در چنین هنگامی، آیینهایی ویژه در آنجا برگزار میشده است؛ گردهماییهایی که گویا با آیین نیایش زروانی که ریشهای ژرف با خورشید و پدیدههای کیهانی داشته در پیوند بوده است. در نزدیکی چارطاقی نیاسر نمونهای از یک ساعت آفتابی کهن نیز وجود داشته که متأسفانه در سالیان اخیر منهدم شده است. این ساعت همراه با چارطاقی، مجموعهای کامل از ابزارهای زمانسنجی را فراهم کرده بودهاند. در چند سال اخیر دیدار از طلوع خورشید انقلاب تابستانی در چارطاقیهای ایران بویژه نیاسر و نویس با حضور دوستداران اخترباستانشناسی ایرانی و دیگر علاقهمندان در بامداد نخستین روز تابستان انجام میشود.
ثبت ملی صنایعدستی در سکوت!
شاید نزدیکترین موضوع به ثبت در بخش میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، ثبت جهانی سازههای آبی شوشتر باشد، اتفاقی که تنها چند روز از رویداد آن میگذرد.
همه ما به ثبت جهانی یکی از بزرگترین میراث تاریخی و فرهنگی کشورمان افتخار میکنیم و به طور حتم نه در حافظه شخصی خود بلکه در حافظه جهانیان سعی در حفظ و اعتلای آن داریم.
امروز اگر ثبت جهانی یکی از آثار تاریخی کشور را موضوع یادداشت صنایع دستی قرار دادیم شاید به واسطه این مهم باشد که بخش هنرهای سنتی و صنایع دستی کشورمان نیز بیش از چند ماه است در تکاپوی ثبت ملی تعدادی از رشتههای خود دست و پا میزند.
در حالی که ماههاست معاونتهای صنایعدستی استانی تلاش برای جمعآوری اطلاعات در بخش ثبت میراث ناملموس رشتههای صنایع دستی را در رأس برنامههای خود قرار دادهاند ولی به جرأت میتوان گفت شاهد هیچ اتفاقی مبنی بر ثبت ملی این رشتهها نبودهایم.
موضوع حفظ رشتههایی که تنها منحصر به یک هنرمند هستند مدتهای مدیدی است که نقل محافل خبری بویژه رسانههایی است که توجه بیشتری به میراث تاریخی و فرهنگی کشورمان دارند.
ثبت ناملموس رشتههای منحصر به یک هنرمند در واقع حفظ روش تولید و تکنیک ساخت صنایعدستی و هنرهای سنتی را مورد توجه قرار میدهد و در واقع این موضوعی است که شاید در نظر بسیاری اهمیتی نداشته باشد. با وجود فعال بودن بیش از 250 رشته صنایعدستی در چرخه تولید شاید بد نباشد، بدانیم تعداد رشتههایی که سالانه با از میان رفتن تک هنرمندان خود منسوخ میشوند، کم نیست.
به طور حتم برای کسانی که تنها به جایگاه نمایشی هنرهای سنتی و صنایعدستی در موزهها توجه دارند این اتفاق چندان مهم نیست اما برای تمام آنهایی که به انتقال هنر و رشتههای هنری به صورت سینه به سینه به آیندگان اعتقاد دارند این رویداد از اهمیت بسیاری برخوردار است. اهمیت حفظ این جلوههای هنری زمانی آشکار میشود که جهانیان روز به روز به سوی ساختن تاریخ هنری خود گام برمیدارند و ما خود با دستان خویش فرهنگ و هویت تاریخیمان را به دست فراموشی میسپاریم؛ اتفاقی که شاید امروز اهمیت آن را درک نکنیم و فرداها که کشورهای دور و نزدیک از هنر و فرهنگ ما به عنوان میراث گذشتگان خود یاد کردند به طور قطع حرف چندانی برای گفتن نخواهیم داشت؛ تلاشی که امروز به واسطه سرمایهداری کشورهای حوزه خلیج فارس و سرمایهگذاری آنها روی هنرمندان ایرانی جهت ساختن تاریخ هنری خود در حال وقوع است و ما براحتی چشم از آن پوشیدهایم.
امروز بیش از 40 پرونده از رشتههای صنایع دستی در دفتر ثبت آثار تاریخی، فرهنگی و طبیعی سازمان میراث فرهنگی کشور انتظار ثبت در فهرست ملی کشور را میکشند که البته به نظر میرسد توجه به بررسی این پروندهها به زمان نامعلومی موکول شده است.
به هر حال گام نخست در ثبت جهانی، ثبت ملی تاریخ هنر و فرهنگ کشورمان است؛ موضوعی که با وجود اهمیت بیاندازه آن به فردا و فرداها موکول میشود. شاید بتوان گفت بیتوجهیای که به هنرهای سنتی و صنایعدستی در طول سالیان طولانی شاهد آن بودهایم امروز دامنگیر ثبت ملی آنها نیز شده است.
اگر باور داشته باشیم که اهمیت هنرهای سنتی و صنایعدستی کشورمان امروز کمتر از آثار تاریخی که فخر ما برای نمایش فرهنگ و تاریخ کشورمان است، نیست به طور حتم حفظ جایگاه و پایگاه آنها حداقل درسطح ملی جدیتر دنبال میشود، دیدگاهی که کشور دارنده متنوعترین صنایعدستی جهان در حال حاضر محتاج آن است.
تخریب یک محوطه اشکانی در اهواز
یک محوطه باستانی متعلق به دوره اشکانی در شرق اهواز در اثر عملیات تعریض جاده روستایی توسط پیمانکار شرکت نفت تخریب شد. مساحت این محوطه بیش از 150 هکتار است و در آن آثاری همچون دیوارهای خشتی، پایه میز، سنگهای یک تکه، پایه آتشدان و همچنین سفالهای پراکنده منقوش دیده شده است. تخریب در این محوطه عظیم باستانی نخستینبار در دهه 70 از سوی اداره وقت جهاد سازندگی و بدون استعلام از اداره وقت میراث فرهنگی شروع شده است. این محوطه باستانی در حالی تخریب شده که پیش از این نیز سه تپه اشکانی در مرکز شهر رامهرمز، حسینآباد در شوش و دیگری با نام پاگچی به صورت جدی تخریب شده بود. با ورود ماشینهای راهسازی به این محوطه باستانی و شروع عملیات زیرسازی جاده بلافاصه سفالها و سنگنوشتههایی که در عمق بسیار کمی از سطح زمین بود بیرون آمد که در زیر بیل و چرخهای ماشینهای راهسازی شکسته و آسیبهای جدی به آنها وارد شد.
به گزارش مهر، در همینباره سخنگوی انجمن دوستداران میراث فرهنگی تاریانا خوزستان با اشاره به شرایط این محوطه باستانی گفت: در این محوطه وسیع یک قبرستان وجود دارد که در سراسر آن میتوان آثاری از سفالهای تهخمرهای قرمزرنگ مربوط به دوره اشکانی و سفالهای سیاهرنگ از دوره هزاره اول را مشاهده کرد.
مجتبی گهستونی بیان کرد: با توجه به وجود آثاری از حفاریهای غیرمجاز و تسطیح توسط بیلهای مکانیکی پیمانکار شرکت نفت باید گفت سازمان میراث فرهنگی خوزستان اگر چه از غنی بودن این محوطه اطلاع کافی دارد، اما نهتنها تاکنون اقدامی حفاظتی برای این محوطه انجام نداده بلکه دستورالعملی برای تهیه پرونده ثبتی، بررسی شناسایی و کاوشهای باستانشناسی، تعیین حریم و عرصه این محوطه نیز در دست ندارد. گهستونی اظهار داشت: در این محوطه یک سازه به طول 2 متر، عرض شش متر و عمق 2 متر با سنگهای چهارتراش و ملاتی از ساروج وجود دارد که به احتمال زیاد یک آرامگاه بزرگ دوره اشکانی است و با کاوش و حفاری در این محوطه به یقین میتوان آثاری از خط نوشته و سکههای رایج در آن زمان را یافت که تاریخ دقیق این محوطه باستانی را برای کارشناسان اثبات کند.
علاوه بر این در این محوطه باستانی که سازمان میراث فرهنگی تاکنون هیچ اقدامی برای محافظت از آن انجام نداده است یک پایه آتشدان مربوط به دوران اشکانیان وجود دارد که از گذشته تاکنون به حال خود رها شده و در پای آن یک قبر جدید حفر شده است.
خبر
ابوظبی 10 میلیارد دلار
در بخش ساخت هتل هزینه میکند
ایرنا: اتحادیه هتلداران امارت ابوظبی اعلام کرد: میزان سرمایهگذاری دولت این امارت در ساخت هتلهای جدید در سال 2009 میلادی به 36 میلیارد درهم (10 میلیارد دلار) خواهد رسید. دولت امارت ابوظبی به منظور گسترش صنعت گردشگری این امارت و جذب گردشگران خارجی در نظر دارد بخشی از این سرمایهگذاری را در جزایر طبیعی و سواحل خود هزینه کند. برای این منظور دولت ابوظبی 200 جزیره کوچک و بزرگ در سواحل این امارت به علاوه 700 کیلومتر از سواحل خود را برای گسترش صنعت گردشگری و جذب مسافر در نظر گرفته است. حکومت ابوظبی رشد گردشگری و هتلداری را با توسعه ناوگان هوایی خود همراه کرده تا بتواند رونقی به این صنعت در این امارت بدهد. شرکت هواپیمایی الاتحاد که متعلق به امارت ابوظبی است در نظر دارد تا بیش از 80 فروند هواپیمای مسافربری جدید برای الحاق به ناوگان هوایی خود خریداری کند.
ساخت نخستین
هتل 7 ستاره در تبریز
وطن امروز: شهردار تبریز از ساخت نخستین هتل هفت ستاره کشور در این شهر خبرداد. «علیرضا نوین» در جمع خبرنگاران گفت: این مجموعه در زمینی به مساحت ۲۰ هکتار با سرمایهگذاری ۱۸ هزار میلیارد ریالی بخش خصوصی و مشارکت دو هزار و ۵۰۰ میلیارد ریالی شهرداری تبریز و با اشتغالزایی 10 هزار نفر در مدت پنج سال احداث میشود. شهردار تبریز گفت: برای این مجموعه ساختمان ۵۸ طبقه، سالنهای همایش، موزه، پارکینگ چهار طبقه با گنجایش ۲هزار خودرو، رستوران، شهربازی سر پوشیده و مجموعههای ورزشی و درمانی در نظر گرفته شده است. این هتل هفت ستاره در محل مجتمع تفریحی«باغلارباغی» شهر تبریزاحداث خواهد شد و این مجتمع تفریحی تا پایان تیر ماه ۸۸ به محل دیگری منتقل میشود.
مالزیاییها
در کیش طراحی میکنند
عملیات اجرایی پروژه دهکده گردشگری و تفریحی جزیره کیش با سرمایهگذاری ۸۰ میلیارد تومانی بخش خصوصی در شرایط مناسبی از نظر پیشرفت فیزیکی کار قرار دارد. عملیات اجرایی این پروژه بزرگ گردشگری- تفریحی که سال گذشته با حضور مجید شایسته مدیر عامل سازمان منطقه آزاد کیش و جمعی از مسؤولان محلی و کشوری درسواحل جنوبی جزیره کیش آغاز شده بود اکنون به مرحله تازهای رسیده است. این پروژه بزرگ که از آن به عنوان یکی از نادرترین و زیباترین پروژههای تفریحی- گردشگری منطقه یاد میشود دارای بخشهای سیاحتی، تفریحی، رفاهی، اداری و تجاری است که مجموعه کاملی همچون دریاچه مصنوعی، هتل پنج ستاره و هتل آپارتمان را در خود جای داده است. بنابر این گزارش اسکله تفریحی و پارک انرژی که از طریق تابش آفتاب برق تولید میکند از دیگر بخشهای این مجموعه بزرگ تفریحی- گردشگری است.
همچنین در این پروژه، برجی مرتفع احداث خواهد شد که بازدیدکنندگان و گردشگران از بالای این برج توسط دوربینهای بسیار مجهز و پیشرفته به رصد جزیره کیش و سواحل خلیج فارس خواهند پرداخت. به گفته مهرداد پورشاهیان، نماینده سرمایهگذار این پروژه گردشگری مدت زمان اجرای این پروژه ۶ سال در نظر گرفته شده که با توجه به قوانین و مقررات مناطق آزاد، پیشبینی میشود تأسیس و احداث آن حداکثر در چهار سال به اتمام برسد. وی هزینه سرمایهگذاری این طرح را ۸۰ میلیارد تومان و مساحت آن را حدود ۱۲ هکتار اعلام کرد و گفت: جانمایی و طراحی اولیه این طرح توسط متخصصان مالزیایی انجام میشود که در مراحل اجرای پروژه از کارشناسان و مهندسان داخلی نیز استفاده خواهد شد.
تهیه پرونده محور فرهنگی اصفهان
ایسنا: نماینده ایران درکمیته میراث جهانی گفت: در سی و سومین نشست کمیته میراث جهانی، اعضای این کمیته از ایران خواستند پرونده محور فرهنگی - تاریخی اصفهان را برای ثبت در فهرست میراث جهانی تهیه و آماده کند. چندی پیش ایران پیشنهاد نامزدی ثبت جهانی محور فرهنگی - تاریخی اصفهان شامل آثار
ثبت شده میدان امام (ره) از جمله مسجد جامع بازار، پل و دیگر بناهای تاریخی موجود در این محدوده را به کمیته میراث جهانی یونسکو مطرح کرده بود.
ایجاد پایگاه اطلاعرسانی
مردان نمکی
میراث آریا: ایجاد پایگاه اطلاعرسانی مردان نمکی از مصوبات دور دوم سفر ریاستجمهوری به استان زنجان، به طور کامل به اتمام رسیده است. پس از برگزاری جلسات متعدد و پیگیریهای به عمل آمده درباره تملک معدن نمک چهرآباد زنجان با سازمان صنایع و معادن استان، مقرر شد پس از خلع ید کامل بهرهبردار معدن نمک، این مکان جهت انجام مطالعات تخصصی و پژوهشی درباره نحوه زندگی و برداشت نمک از معدن در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار گیرد. در حال حاضر مجوز تاسیس پایگاه پژوهش مردان نمکی از سازمان مرکزی اخذ شده است.
هفت اقلیم
درختان بیابان یوشع کالیفرنیا
ناپدید شدهاند
وزش باد در سکوت و آرامش پارک بینالمللی یوشع در کالیفرنیا و پرواز شاهینی که از شاخه تیز گیاهی همنام خود به دنبال صبحانه است صحنه غمانگیزی را نشان میدهد. این منظرهای است که مایک کیپرا محافظ پارک بینالمللی تصویر میکند.
به گفته دانشمندان این گیاهان قدیمی که در حال از بین رفتن هستند بیشتر در مرز منطقه جنوبی پارک رشد میکنند. میتوان گفت درختان بیابان یوشع قربانی عواملی چون گرمایش زمین به علاوه آتشسوزی، خشکسالی، آلودگی و همینطور ازدیاد گیاهان غیربومی شدهاند. متخصصان پیشبینی میکنند که درختان بیابان یوشع طی نیم قرن به طور کامل از منطقه جنوبی ناپدید خواهند شد. به گفته مایکل کیپرا، رئیس انجمن برنامههای بیابانهای کالیفرنیا و رئیس محافظت از پارک بینالمللی یوشع، از دست دادن این درختان یک ویرانی محسوب میشود و ارزیابی بیشتر این مساله برای حفظ این منطقه بسیار باارزش است. این متخصص معتقد است: درختان بیابان یوشع تنها به عنوان نقشی زیبا در تصویر یک کارت پستال محسوب نمیشوند بلکه این درختان برای اکوسیستم منطقه بسیار لازم و اساسی هستند. ما در حال از دست دادن ثروتی هستیم که طبیعت این منطقه را استثنایی کرده است.
14 هزار سال
قدمت قدیمیترین سکونتگاه بشر
ویرانههایی از قدیمیترین سکونتگاه بشر با قدمتی 14 هزار ساله در جزایر دریای اژه کشف شد.
آثار به دست آمده در این جزایر همچون ابزار آلات سنگی نسبتا سالم نشان میدهد که قبایل مختلفی از شکارچیان و ماهیگیران در دوره اپیپالوتیک، 12 هزار سال پیش از میلاد مسیح در این مناطق زندگی میکردهاند.کشف این سکونتگاه 14 هزار ساله، مثال نقضی بود بر فرضیات گذشته که قدیمیترین حضور بشر در جزایر دریای اژه را در جزیره صخرهای یورا (yioura) در شمال جزیره آلونسیوس و متعلق به هشت هزار سال پیش میدانستند. پیش از این نیز در دیگر مناطق این جزیره همچون لیمنوس و کوکنسی به ترتیب سکونتگاههایی متعلق به اواسط هزاره پنجم و اواخر هزاره دوم پیش از میلاد و سکونتگاهی متعلق به دوره کامل عصر برنز کشف شده بود. جزایر اژه، مجمع الجزایری را تشکیل میدهند که در دریای اژه قرار داشته و از شمال و غرب به یونان و از مشرق به ترکیه منتهی میشوند.
موزه جدید آکروپولیس افتتاح شد
موزه جدید آکروپولیس پس از تاخیری پنج ساله سرانجام در شهر آتن افتتاح شد. این موزه که با هزینهای 200 میلیون دلاری و در فضایی به مساحت 226 هزار فوت مربع ایجاد شده است، جایگزین ساختمان قدیمی موزهای است که در سال 1874 روی صخره آکروپولیس در مجاورت معبد پارتنون ساخته شده بود. این موزه با طراحی الهام گرفته از ساختمانهای نیویورک با دیواری شیشهای و بتونی، زیر پای آکروپولیس با نمایی مستقیم به پارتنون بنا شده و یکی از بزرگترین پروژههای فرهنگی اروپا طی یک دهه اخیر خواهد بود. طراحیهای اولیه ساخت موزه در سال 2001 معرفی و بر اساس برنامههای پیشین، سال 2004 زمان افتتاح این موزه به شمار میرفت که به دلیل تاخیرهای قانونی به مدت چهار سال متوقف ماند. این موزه از پنج طبقه تشکیل شده و با گنجایش چهار هزار اثر در خود چیزی حدود 10 برابر بیشتر از ساختمان پیشین ظرفیت دارد.
افتتاح «شهرک حجاج» در عربستان
«شهرک حجاج» به منظور ارائه تسهیلات و امکانات خاص به زائران خانه خدا 15 شعبان در عربستان افتتاح میشود. الوسط اعلام کرده است، فهد بن سلطان بنعبدالعزیز، امیر منطقه تبوک با اعلام این خبر گفته است: شهرک حجاج در گذرگاه مرزی حالهًْ عمار به دنبال استقبال از زائران خانه خدا در نیمه ماه شعبان افتتاح میشود. این پروژه امسال با هدف راهنمايي زائران خانه خدا و اطلاعرسانی آنها برای ادای فریضه حج، انجام میگیرد. امیر منطقه تبوک اظهار داشت: باید به زائران خانه خدا خدمترسانی کرد. هر مسلمانی که به این سرزمین میآید باید تسهیلات و امکانات خاصی برای موسم حج برای او در نظر گرفته شود. از مدتها پیش کارشناسیهای بسیاری انجام گرفته است تا این خدمات به بهترین نحو ارائه شود. وی افزود: هر سال بر تعداد زائران افزوده میشود، بنابراین تمام دستگاهها باید با همه امکانات از زائران خانه خدا استقبال کنند. شهرک حجاج در گذرگاه حالهًْعمار در 15 ماه شعبان که شاهد ورود زائران بسیاری از کشورهای مختلف از این مرز است، افتتاح میشود.
وطن امروز
