دیروز چشمه حیات امروز مخروبه شهر

شرايط اقليمي‌ خشك و نيمه‌خشك ايران، تاثيری ژرف در خلق پديده‌هاي گوناگون معماري گذاشته است. بارش باران جز در نواحی شمالی و سواحل دریای خزر، در بقیه نقاط این سرزمین بسیار کم است. به همين دليل از ديرباز در بيشتر دشت‌هاي وسيع ايران براي دسترسي به آب تلاش چشمگيري صورت گرفته و ساکنان این نواحی با بهره جستن از تمامي‌ توانايي‌هاي خود، در كنار ساخت قنات‌ها و سدها به ذخيره‌سازي آب‌هاي فراوان زمستاني براي به مصرف رساندن آنها در فصل‌هاي گرم سال نيز توجه داشته‌اند و براي تحقق اين مساله، «آب‌انبار» را بنيان گذاشته‌اند. آب‌انبارها در بافت شهرهاي حاشيه كوير، مركز بسياري از آبادي‌ها، شهرك‌ها و محله‌ها قرار داشتند و در بسياري از محله‌ها بزرگ‌ترين و چشمگيرترين سازه معماري به شمار مي‌رفتند. قديمي‌ترين آثار به جاي مانده از آب‌انبار تقريباً با پيدايش اولين تمدن‌هاي ايران همزمان است. مخزن آب شهر ايلامي - دورانتاش در چغازنبيل مربوط به هزاره دوم قبل از ميلاد هنوز باقي است. از دوران حكومت هخامنشيان نيز بقاياي آب‌انبار و آب‌راه‌هاي متعدد در تخت‌جمشيد وجود دارد. در شهرهاي گرم و خشك آب‌انبار از ابنيه مهم شهري بوده و بناي آن با بادگيرهاي بلند و گنبدهاي حجيم از فواصل دور در سيماي شهر به چشم می‌آید. سال‌هاست که با آمدن لوله‌های آب به خانه و کاشانه ما، جایگاه آب‌انبارها از میان رفته است ولی در گوشه‌هایی از کشور پهناور ما هنوز مردم زلال‌ترین آب گوارا را آب آب‌انبارها می‌دانند.
آب‌انبار‌های معروف
همواره برخی آب‌انبارها دارای جایگاه و منزلت خاصی بوده‌اند و نام آنها بیشتر معروف بودند، از جمله معروف‌ترين اين آب‌انبارها در تهران قدیم بايد به آب‌انبارهای سيد‌اسماعيل، صاحب ايوان، بابا نوذر، يوزباش، سيد‌ولي، امامزاده يحيي، رضا قلي‌خان، چهل تن و كوچه غريبان اشاره کرد. در شهر سمنان آب‌انبار قلي و سرخه، در قزوين آب‌انبارهاي حاج‌كاظم و سردار بزرگ، در مشهد آب‌انبارهاي حوض لقمان، چهل‌پايه و حوض‌ميرزا ناظر و در كاشان آب‌انبار سيدحسين دخان را می‌توان نام برد. در شهر یزد آب‌انبار تکیه امیرچخماق را می‌توان نام برد. آب‌انبار آقا از آب‌انبارهای بزرگ شهرستان لار از توابع استان فارس است كه تاريخ ساخت اين بنا مربوط به دوره صفويه است. یکی از آب‌انبارهای شهر ساری ، آب‌انبار میرزا مهدی است که مربوطه به دوره افشاریه یا زندیه است. در شهر گناباد نیز آب‌انبارهای بزرگی ساخته شده بود که در توسعه شهری تخریب شده‌اند. آب‌انبار مرکز گناباد تا سال 1363 فعال و مورد استفاده مردم آنجا بود. در زمستان آب برف و یخ را روانه این آب‌انبار می‌کردند و در تابستان آب سرد و خنک می‌نوشیدند. به این آب‌انبار یخچال‌خانه هم می‌گفتند. آب‌انبارهاي مهم داراي سردرهاي ورودی بسيار زيبا بوده‌اند كه با انواع كادربندي‌ها و مقرنس‌ها تزئين مي‌شده و گاهي شعري برای سلام بر امام حسين (ع) و لعنت بر يزيد يا يادآوري خيري كه باني آن انجام داده روي كاشي‌هاي هفت‌رنگ نقش مي‌بست.
انواع آب‌انبارها
آب‌انبارها از نظر شکل ساخت و کاربری به چند دسته تقسیم می‌شود. به آب‌انبارهایی که در مسير جاده‌هاي كاروان‌رو و در كنار كاروانسراها ساخته می‌شدند، آب‌انبارهای میان راهی می‌گفتند. از نمونه آب‌انبارهاي ميان‌راهي مي‌توان به آب‌انبارهاي حوض بلند وزير بر سر راه يزد به مشهد و آب‌انبار حاج‌حسين معمار در جاده يزد به تهران اشاره كرد. آب‌انبارهای چهارگوش که در دل بیابان‌های خشک به منظور سيراب كردن دام‌ها ساخته مي‌شد را آب‌انبار بیابانی می‌گویند. در دل شهرها و روستاها برای برآورده کردن نیاز مردم به آب‌، از سوی حکام و اعیان یا افراد خیر و نیکوکار محلی از هزینه شخصی یا بیت‌المال آب‌انبارهای عمومی که بناهایی بزرگ و چشمگیر بودند ساخته می‌شد. در سواحل جنوبي كشور نوع ديگري آب‌انبار كه در آن منطقه به نام بركه و آبگير نيز خوانده مي‌شود، وجود دارد كه اگرچه مخزن آن درون زمين واقع است، ولي محفظه بالاي مخزن آن محصور نیست و اهالي از طريق بازشوهاي اطراف مستقيماً به داخل آن مي‌روند و آب برداشت مي‌كنند. آب اين بركه‌ها عمدتاً از طريق جمع‌آوري آب باران از روي سطح زمين تامين مي‌شود.
اینجا آب‌انبارها زنده‌اند
در سواحل خلیج فارس اگرچه هوا مرطوب است، ولی به دليل ميزان بسيار اندك بارندگي و شوري آب‌هاي زيرزميني، وجود اين بركه‌ها امري ضروري بوده و در اغلب موارد تنها امكان دسترسي به آب شيرين فقط از طريق آب بركه‌ها بوده است. در بندر لنگه و بندر بوشهر، با كندن چند متر از زمين به آب شور يا تلخ مي‌رسيد و از اين آب فقط برای شست‌وشو و آبياري استفاده مي‌شود. بعضي از افراد هنگام شستن بدن با اين آب، در آخر يك سطل آب شيرين روي بدن مي‌ريختند تا نمك روي پوست بدن شسته شود. در شهر‌هاي گرم و خشك آب‌انبار از ابنيه مهم شهري بوده و بناي آن با بادگيرهاي بلند و گنبدهاي حجيم از فواصل دور در سيماي شهر خودنمايي مي‌كرده است. با وجود لوله‌كشي آب شهري، در چند شهر و روستاي حاشيه كويري هنوز آب‌ آب‌انبارها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. آب اين آب‌انبارها خنك‌تر و گواراتر از آب لوله‌كشي است و مهم‌تر از همه آنكه عاري از املاح بویژه گچ است كه در آب اغلب اين نواحي موجود است. نيمي از 27 آب‌انبار قديمي قصرالدشت شیراز هنوز مورد استفاده مردم قرار می‌گیرد. اهالي شيراز نيز كه در روزهاي تعطيل به باغ‌هاي آنجا می‌روند؛ براي يك روز هم كه شده سعي در پرهيز از آب گچ‌دار شيراز مي‌كنند و در موقع بازگشت، ظرفي را از آب پر مي‌كنند و با خود به شيراز مي‌برند. سقف‌هاي آب‌انبارهاي اين ناحيه مسطح و با تير چوبي، حصير و كاهگل پوشيده شده است.
محل تجمع افراد ناباب
بیشتر آب‌انبارهاي فعال كشور با لوله‌كشي شهرهای دیگر مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و اين امر آغازي برای فرسايش و تخريب تدريجي اين ابنيه‌ شده است. راه‌پله بیشتر آب‌انبارها در دل شهرها با تيغه آجري بسته شده و آنهايي كه هنوز مسدود نشده‌اند تبديل به زباله‌داني و محل تجمع افراد معتاد و ناباب شده است. برای حفظ اين ميراث فرهنگي با مرمت آب‌انبارها و تخصيص عملكردهاي جديد نظير سالن ورزشي، محل اجتماعات يا موزه و نمايشگاه، ضمن حفظ اين ابنيه باارزش، می‌توان راه سودآوری جديدي نيز براي سازمان‌هاي فرهنگي فراهم کرد. در دو شهر تاريخي و بسيار زيباي بندر لنگه و بندر كُنگ در ساحل خليج فارس، تعداد بسيار زيادي آب‌انبار وجود دارد كه هنوز مورد استفاده گسترده اهالي قرار می‌گیرد. در شهرستان بندر لنگه كماكان تنها آب شيرين قابل دسترس در 12 ماه سال براي اهالي، آب ذخيره شده در آب‌انبارهاست. هنوز مناره‌هاي بلند مساجد، بادگيرهاي حجيم چهارطرفه و آب‌انبار‌هاي سفيد كروي‌شكل مشخصه اصلي در سيماي شهري اين بنادر است. به احتمال قريب به يقين در آينده با آمدن آب‌شيرين‌كن‌ها، اين آب‌انبارها به تدريج از بين خواهد رفت ولي بايد براي تعدادي از آنها عملكرد جديد پیدا کرد تا بخشي مصور از تاريخ اجتماعي مردم اين خطه براي آيندگان حفظ شود. تبديل چند آب‌انبار در بندر عباس به زورخانه و چايخانه را می‌توان عمل مثبتی در این راستا دانست.

تاریخ در دامنه البرز

باغ (مجموعه فرهنگی- تاریخی) نیاوران در شمالی‌ترین نقطه شهر تهران و در دامنه رشته کوه‌های البرز واقع شده و ارتفاع این منطقه نزدیک به 1800 متر از سطح دریاست. محوطه محصور این مجموعه حدود 12 هکتار است و در مجموع از پوشش گیاهی و فضای سبز مناسبی برخوردار است. وجود درختان کهنسال در این مجموعه نشان از قدمت و تاریخ چندین ده‌ساله آن دارد. در تارنمای مجموعه فرهنگی -تاریخی نیاوران می‌توان به اطلاعاتی مفید درباره تاریخچه، موزه ها، مجموعه آثار، مرمت، خدمات فرهنگی -آموزشی، امکانات برای کودکان، مرکز اسناد، تازه ها، کیفیت ارتباط با این مجموعه و تارنمای برخی دیگر از موزه‌ها را یافت.در سال 1357 این کاخ توسط نیروهای انقلابی تسخیر شد و در سال 1360 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تحویل داده شد. در سال 1365 کاخ موزه نیاوران برای اولین بار گشایش یافت. در سال 1368 مرکز آموزش عالی میراث فرهنگی در محل مدرسه اختصاصی راه‌اندازی‌ شد و یک‌سال بعد فضاهای جانبی آن به خوابگاه پسران اختصاص یافت. در سال‌های بعد موزه جهان نما (1376)، کاخ صاحبقرانیه (1377) و کوشک احمدشاهی (1379) نیز در معرض بازدید عموم قرار گرفت.
تاریخی به قدمت 160 سال
فتحعلی شاه قاجار برای فرار از گرمای تهران و نیز تفریحات تابستانی دستور داد تا در منطقه‌ای خوش آب و هوا در شمال و خارج از تهران، باغی بسیار زیبا آماده کنند. او نیزارهای اطراف روستای «گرده‌وی» یا «کردویه» را به این امر اختصاص داد. این ده و منطقه، یکی از قدیمی‌ترین نقاط اطراف شهر تهران بود. فتحعلی‌شاه و محمدشاه هریک منزلگاهی ییلاقی در این مکان ساخته بودند و ناصرالدین‌شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت.گذر زمانی طولانی به درازای 160 سال در دوران پرفراز و نشیب تاریخ معاصر ایران، وقوع حوادث گوناگون و برگزاری مجالس، مراسم و مناسبت‌های بسیار در عرصه کاخ باشکوه «صاحبقرانیه»، این عمارت عظیم ییلاقی پادشاهان قاجاری را به مثابه فضایی شاخص در صحنه وقایع سیاسی دو قرن اخیر در ایران مطرح می‌کند.
صاحبقرانیه همان نیاوران است
قصر نیاوران در باغی در دهکده نیاوران ساخته‌شد، فتحعلی شاه و محمدشاه هریک منزلگاه ییلاقی در این مکان ساخته‌بودند و ناصرالدین شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت. در سی‌امین سال حکومت ناصرالدین شاه، قصر نیاوران به قصر صاحبقرانیه تغییر نام داد. اولین بنای قصر نیاوران در سال 1267 هـ. ق آغاز شد. این قصر در سال‌های بعد بار دیگر ساخته‌شد یا در شکل ظاهری آن تغییرات عمده‌ای لحاظ شد. در سال 1267
. ق ناصرالدین شاه دستور داد عمارت جدید سلطانی را در قصبه نیاوران بنا کنند و بازاری مشتمل بر یکصد باب دکان در نیاوران بسازند. در سال 1268 . ق مراسم سلام عید فطر به طور رسمی صورت گرفت و تشریفات رسمی نظام انجام شد و برای اولین بار در این قصر هیات‌های خارجی به حضور ناصرالدین شاه رسیدند. با برگزاری این مراسم باشکوه، قصر نیاوران در کنار قصرهای دیگر ناصری قرار گرفت. بدین ترتیب این قصر درست در سالی که مدرسه دارالفنون افتتاح شد، مورد استفاده ناصرالدین شاه قرار گرفت. در زمان حکومت پهلوی دوم برخی از بناهای کوچک این باغ تخریب شد و کاخ اختصاصی نیاوران با سبکی مدرن جهت سکونت شاه و خانواده‌اش ساخته شد.
کاخ اختصاصی
در گوشه شمال شرقی باغ نیاوران، بنای کاخ اختصاصی نیاوران با مساحتی در حدود 9000 مترمربع در دو طبقه و یک نیم طبقه ساخته شده است. عملیات ساخت این بنا در سال 1337 .ش، با طرحی ایرانی آغاز شد و با وقفه‌ای که در ساخت آن پیش آمد در سال 1346 به اتمام رسید و در سال 1347 مورد بهره‌برداری قرار گرفت. ساختمان این بنا ابتدا به عنوان محلی برای پذیرایی میهمانان خارجی در نظر گرفته شده بود اما در هنگام ساخت به محل سکونت محمدرضا پهلوی و خانواده‌اش اختصاص یافت. طرح این بنا از محسن فروغی است که به وسیله شرکت فرمانفرمائیان به مرحله اجرا درآمده است. طرح چهارضلعی کاخ و فضاسازی معماری داخلی آن الهام گرفته از معماری ایرانی با بهره گیری از فناوری مدرن است. تزئینات آن نیز تلفیقی از هنر پیش از اسلام و پس از اسلام است که گچبری توسط استاد عبداللهی، آینه‌کاری توسط استاد علی‌اصغر و کاشی‌کاری نمای خارجی توسط استاد ابراهیم کاظم‌پور و ایلیا انجام شده است. کف بنا از جنس سنگ سیاه و سقف آن از جنس آلومینیوم است که از وسط باز می‌شود. دکوراسیون و مبلمان داخلی کاخ از سوی یک گروه فرانسوی طراحی و اجرا شده است. طبقه همکف این بنا شامل سرسرای بزرگی است که همه اتاق‌ها در اطراف آن شکل گرفته‌اند که از آن جمله می‌توان به سینمای اختصاصی، اتاق غذاخوری، سالن پذیرایی، اتاق انتظار و راهروهای فرعی و همچنین تالار آبی اشاره کرد. در نیم طبقه این بنا اتاق کار، اتاق کنفرانس و دفتر منشی فرح، اتاق خواب لیلا و اتاق ندیمه او قرار دارد. اتاقی نیز در مسیر راه پله‌ها قرار دارد که لباس‌های رسمی و نظامی و مدال‌ها و نشان‌های محمدرضا پهلوی در آن نگهداری می‌شوند. در طبقه سوم اتاق خواب و استراحتگاه نیمروزی پهلوی دوم و همچنین اتاق‌های فرزندان وی و ندیمه‌هایشان قرار دارد.این فضاها با نقاشی‌ها و فرش‌هایی گرانبها و هدایای متعددی از کشورهای مختلف پوشیده شده‌اند.
کوشک احمدشاهی
این عمارت اواخر دوره قاجار جهت خوابگاه ییلاقی احمدشاه در میان باغ نیاوران با مساحتی بالغ بر 800 متر در دو طبقه با سقف شیروانی بنا شد. از ویژگی‌های عمده این بنا تزئینات و نمای آجری به کار رفته در سرتاسر نمای بیرونی آن است. آجرها از نوع منقوش قالبی با طرح‌های متنوع به رنگ نخودی است. ورودی بنا در ضلع جنوبی قرار دارد که به وسیله چندین پله از کنار حوض بیضی شکل پوشیده از کاشی به کوشک منتهی می‌شود. عمارت احمدشاهی در دوره پهلوی دوم مرمت و الحاقات جدیدی در آن صورت گرفت و مبلمان داخلی آن به طور کامل عوض شد تا به عنوان محل کار و سکونت رضا پهلوی مورد استفاده قرار گیرد. طبقه همکف این عمارت شامل یک هال با حوضی از جنس مرمر در وسط است و 6 اتاق و 2 راهرو در اطراف آن قرار دارند. اشیای تزئینی از جنس نقره، برنز، عاج، چوب، هدایایی از کشورهای مختلف مثل هند، تابلوهای نقاشی و گوبلن و نشان‌ها و مدال‌ها در این فضا به نمایش در آمده است؛ همچنین ویترینی شامل اشیا و سنگ‌های معدنی تزئینی، سنگی از کره ماه و چندین فسیل گیاهی و حیوانی در معرض دید قرار دارند. طبقه دوم عمارت از یک سالن مرکزی و ایوان سرتاسری چهارطرفه تشکیل شده است. در چهار طرف سالن مرکزی که به عنوان اتاق موسیقی استفاده می‌شد، قفسه چوبی ویترین‌داری نصب شده است. دور تا دور ایوان را 6 ستون با مقطع مربع قطور با نمای آجری بدنه و 26 ستون مدور با نمای گچی فرا گرفته است. نقش شیرو خورشید گچبری شده بر پیشانی دیواره ضلع شمالی ایوان به چشم می‌خورد. پس از انقلاب در جریان حفاظت و مرمت این بنا، بخش پایین دیواره‌های آن نیز تعمیر شد و در اردیبهشت سال 1379 همزمان با هفته میراث فرهنگی این عمارت گشایش یافت.
کاخ صاحبقرانیه
ناصرالدین‌شاه در سال 1267 .ق دستور داد ساخت قصر نیاوران را در دو طبقه شامل شاه‌نشین، کرسی‌خانه، حمام و 50-40 دستگاه خانه هر کدام شامل 4 اتاق و یک ایوان برای زنانش بسازند. او در سی و یکمین سال حکومتش خود را صاحب قران نامید و این کاخ را «کاخ صاحبقرانیه» نام نهاد. پس از او مظفرالدین شاه تغییراتی در ساختمان ایجاد و قسمتی از حرمسرا را خراب کرد. فرمان مشروطیت نیز در حیاط کاخ صاحبقرانیه به وسیله او امضا شد. در دوران پهلوی اول این کاخ برای برگزاری مراسم ازدواج محمدرضا پهلوی و فوزیه بازسازی می‌شود، اما به علت سرمای شدید آن سال مراسم در مکان دیگری برگزار می‌شود. در زمان پهلوی دوم، فرح تغییراتی اساسی در قسمت‌های داخلی بنا و دکوراسیون آن ایجاد کرد و طبقه اول یعنی حوضخانه برای پذیرایی میهمانان و طبقه دوم به عنوان دفتر کار محمدرضا پهلوی مورد استفاده قرار گرفت. از دیگر اتاق‌های این کاخ می‌توان به کرسی‌خانه، چایخانه، ظرفخانه، اتاق‌های بازی و پذیرایی در طبقه اول و اتاق‌های مذاکرات، انتظار سفرا، منشی، هدایا، دندانپزشکی و استراحت محمدرضا پهلوی نام برد. همه درها و پنجره‌های چوبی این بنا به شکل اُرُسی بوده و با شیشه‌های رنگی تزئین شده است.
این کاخ در سال 1374 مرمت و در اردیبهشت سال 1377 به عنوان موزه بازگشایی شد.

نگاه

موزه‌ای برای پاسداشت خلیج فارس
در شرایطی که گاهی جعل نام خلیج‌فارس دل ایرانیان را می‌آزارد، افتتاح موزه خلیج فارس می‌تواند پاسخی بر همه واژه‌های جعلی خلیج همیشه فارس باشد.
اسفندیار رحیم مشایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری میهمان بوشهری‌ها بود تا علاوه بر افتتاح این موزه تعدادی از پروژه‌های گردشگری و میراث فرهنگی این شهرستان را افتتاح کند.
مشایی در ابتدای ورود خود به موزه رئیسعلی دلواری رفت که بیش از 650 میلیون تومان برای توسعه و ساماندهی آن هزینه شده است. راهنمای موزه در این مراسم به سبکی خاص که یادآور دلیران تنگستان بود مشایی و همراهان را راهنمایی می‌کرد.
احمد دشتی، رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بوشهر گفت: طراحی موزه بر اساس حوادث تاریخی بوده و در اجرای آن استانداردهای روز رعایت شده است.
مشایی نیز در این مراسم هدیه 50 میلیونی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری را به خاطر تجلیل از خانواده رئیسعلی دلواری به دلیل در اختیار گذاشتن مکان موزه رئیسعلی دلواری تقديم کرد. گل‌اندام شهیدی، نوه رئیسعلی دلواری نیز از سازمان میراث فرهنگی بابت زنده نگهداشتن یاد رئیسعلی دلواری تقدیر کرد و گفت: با اقدام سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در تبدیل این مکان به موزه، یاد رئیسعلی دلواری همیشه در اذهان باقی می‌ماند. مشایی در این مراسم به تعدادی از سوالات خبرنگاران بوشهری نیز پاسخ داد.
مشایی پیش‌بینی کرد که رای صادره برای الواح هخامنشی به نفع ملت ایران باشد. وی تصریح کرد: این پرونده وکیل دارد و از پشتوانه مرکز حقوق بین‌المللی نهاد ریاست‌جمهوری برخوردار است.
رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری همچنین از پایان مطالعات برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های نقاط ساحلی کشور خبر داد. وی با اشاره به دستور رئیس‌جمهور در استان گیلان برای این امر تصریح کرد: پس از پایان دهه فجر جلسه‌ای با حضور استاندارهای استان‌های ساحلی و دستگاه‌های مسؤول برگزار خواهد شد.
مشایی گفت: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری نیز باید مطالعاتی در این زمینه انجام می‌داد که این مطالعات نهایی شده است.
عملیات اجرایی جاده دسترسی به جزایر گردشگری عباسک و شیف دیگر پروژه‌ای بود که با حضور مشایی آغاز شد. این جاده به طول 5/8 کیلومتر دسترسی را به این دو جزیره فراهم می‌کند.
جزیره عباسک در دور نخست سفر رئیس‌جمهور به استان بوشهر به‌عنوان منطقه نمونه گردشگری شناخته شده است. این جاده همچنین روستای یکصد خانواری جزیره شیف را به راه‌های مواصلاتی استان متصل می‌کند.
افتتاح فاز نخست موزه خلیج فارس دیگر برنامه سفر مشایی بود. این موزه هشت هکتار وسعت دارد و در آن کشتی پرسپولیس، نخستین ناو جنگی ایران نگهداری می‌شود که در دوره خود برای امنیت خلیج فارس مورد استفاده قرار می‌گرفته و نشانه‌ای از حاکمیت دیرپای ایران بر خلیج فارس است.
این ناو جنگی با همکاری نیروی دریایی ارتش بازسازی شده و 200 تن وزن،60 متر طول و 6 متر عرض دارد و یکی از مهم‌ترین اسناد حاکمیت ایران بر خلیج فارس است.
همچنین در عمارت کلاه فرنگی که در این مجموعه قرار دارد اسناد و اشیای مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی مانند نقشه‌های دوره‌های صفویه، زندیه، افشاریه و قاجاریه شناسایی شده است. همچنین در عمارت کلاه فرنگی وسایل مربوط به دریا و دریا‌نوردی مانند دوربین،گلوله توپ و ... نگهداری می‌شود.
با حضور مشایی همچنین عملیات اجرایی تبدیل مدرسه تاریخی «سعادت» بوشهر به موزه آغاز شد. این مدرسه به عنوان یکی از قدیمی‌ترین مدارس استان بوشهر از جمله آثار تاریخی کشور به شمار می‌رود و سازمان میراث‌ فرهنگی استان طرح تبدیل آن را به موزه در دستور کار خود قرار داده است. اعتبار مورد نیاز این طرح حدود 700 میلیون تومان است و در سال جاری 200 میلیون تومان آن تامین شده است. مدرسه سعادت از نخستین مدارس ایران است که در سال 1317 هجری قمری به دستور احمدخان دریابیگی، حکمران بوشهر تاسیس شد. این مدرسه در تاریخ 11 بهمن‌ماه سال 1378در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید. همچنین با حضور رحیم‌مشایی عملیات اجرایی پژوهشکده بین‌المللی خلیج فارس‌شناسی نیز آغاز شد. این پژوهشکده در عمارت تاریخی «هفته» بوشهر در 2 طبقه احداث می‌شود. مساحت عمارت هفته 578 متر مربع است و برای اجرای این پروژه 2 هزار و 480 میلیون ریال اعتبار در نظر گرفته شده است. مشایی از عملیات ساماندهی و احیای بازار قدیم بوشهر بازدید کرد.
در مراسم دیگری نیز با حضور معاون رئیس‌جمهور، مسؤولان اجرایی و شماری از مردم بوشهر، مشعل گاز در این شهر روشن شد.

آشنايي با قلعه قمچقای

قلعه قمچقای در نزدیکی روستایی به همین نام و روی یکی از کوه‌های بلند منطقه قرار دارد. روستاي قمچقاي در 45 كيلو‌متري شمال بيجار در استان كردستان [چهارگوشه ايران: استان کردستان] و در كنار رود قمچقاي واقع شده ‌است. مردم قمچقاي و ديگر روستاهاي اطراف به زبان تركي آذربايجاني تكلم مي‌كنند. موقعیت جغرافیایی این قلعه از هیبت و عظمت خاصي برخوردار است؛‌ از یک سو به دره‌ای مشرف است که در قدیم به دره شاهان شهرت داشت و تیغه‌های بلند و هولناک این کوه با پرتگاه‌های بلند، بالا رفتن از آن و رسیدن به دژ را بسیار دشوار می‌کند. از سوی دیگر اين قلعه از جنوب غربی، جنوب شرقی و شرق به پرتگاهی دیگر مشرف است. در اين قلعه از سمت شمال که از ارتفاع کمتری برخوردار است، بقایای دیواری عریض و محکم از سنگ لاشه با ملات و برج‌های نیم استوانه موجود است. دروازه قلعه نيز در این سمت قرار دارد. در اين قلعه سفال‌هايی از دوره اسلامی (قرن 6 و 7 قمري) به چشم مي‌خورد. بيرون قلعه و در سمت شمال‌غربی، بقایایی از دیواره‌ها و تراس بندی‌ها دیده می‌شود. این پشته از طریق پلکانی که از سنگ کوه تراشیده شده با اراضی مرتفع شمالی مرتبط بوده است. آب انباری که به ارتفاع 40/1 متر در کوه ساخته شده و تونلی با 42 پله راهرویی که آن را هم دردل کوه حفر کرده‌اند، نشانه‌های دیگری از اهمیت ویژه این قلعه است. سنگ‌های تراش‌خورده قلعه قمچقای دارای مشخصاتی نیست که بر مبنای آن بتوان زمان ساخت بنای قلعه را به دقت تعیین کرد، ‌با این حال به احتمال قوی می‌توان آن را متعلق به دوره‌های پیش از میلاد مسیح، مثلا دوره مانایی و ماد دانست که تا دوره‌های ساسانی و اسلامی نیز مورد استفاده بوده است. منبع‌های ذخیره آب که از سوی تونل پله‌داری به پایین راه می‌یابد‌، تا حدودی به
آب انباری که در زندان سلیمان وجود دارد شبیه است و نشانه دیگری از قدمت قلعه تا دوره مانایی است.


دستاوردهاي 30سال كاوش
در نمايشگاه «سيمرغ»
نمايشگاه سيمرغ در مصلاي تهران به‌مناسبت سي‌امين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ايران، بهترين بهانه براي به‌نمايش درآوردن نتايج 30سال كاوش باستان‌شناسي پس از انقلاب در شهرها، محوطه‌ها و بناهاي تاريخي بود.
در طبقه نخست شبستان بزرگ مصلی، بخشي از افتخارات و دستاوردهاي 30ساله كشور در حوزه‌هاي مختلف در غرفه‌هايي هرچند كوچك نمايش داده شدند. در غرفه‌هاي وزارتخانه‌هاي صنايع و معادن، علوم و ارتباطات، نفت، بازرگاني، دفاع، اطلاعات و... نشانه‌هايي از تلاش و پشتكار 30ساله ايرانيان در زمينه‌ها و حوزه‌هاي مختلف بودند. در ميان اين درياي بزرگ و تقريبا در وسط شبستان به گفته ميزبانان، جزيره‌اي كوچك و محدود قرار داشت؛ جزيره‌اي تحت عنوان غرفه سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري؛ نهادي كه آن هم در 30سال گذشته تلاش‌ها و خدمات زيادي را براي حفاظت از فرهنگ و تمدن ايران انجام داده است و ثمره آن در اين غرفه با بخش‌هاي مختلفي مانند معاونت گردشگري، ستاد گردشگري جنگ، كانون جهانگردي و اتومبيلراني، معاونت فرهنگي و ارتباطات، معاونت هنرهاي سنتي و صنايع دستي، صندوق احيا و بهره‌برداري از اماكن تاريخي، پژوهشگاه سازمان و موزه ملي ايران ديده مي‌شد. بخش موزه ملي ايران به‌عنوان يكي از غرفه‌هاي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، 62 شئ كاوش‌شده از نقاط مختلف ايران در 30 سال گذشته را به‌نمايش گذاشته بود. آن اشيا هريك نماينده‌اي از تاريخ و تمدن يكي از شهرها و محوطه‌هاي تاريخي ايران بودند مانند ارجان و جوبجي خوزستان، وليران دماوند، كان گنبد لرستان و جيرفت كرمان كه آثار آنها در غرفه‌اي حدود 40 مترمربع و درون ويترين‌هايي با برچسب حفاظت الكترونيك، فرش قرمزي كه زير آنها پهن شده بود و نورپردازي كه مردمك چشم را براي ديدن آثار به اجبار تنگ‌تر مي‌كرد، به‌نمايش در‌آمدند؛ اشيايي كه به گفته مسؤول نمايشگاه‌هاي داخلي و خارجي موزه ملي ايران به اين دليل انتخاب شده‌اند كه جاذبه‌هاي بصري براي سطح كلي اجتماع دارند. نينا رضايي در اين‌باره گفت: تلاش شد 62 قلم شئ به‌نمايش درآمده در نمايشگاه كه حاصل 30سال كاوش علمي باستان‌شناسي پس از انقلاب‌اند به‌گونه‌اي انتخاب شوند كه جاذبه‌هاي بصري براي سطح كلي اجتماع داشته باشند. وي تأكيد كرد: براي انتخاب اين اشيا از جنبه تخصصي نگاه نشد، بلكه تلاش شد تا گزينه‌هايي انتخاب شوند كه زيبايي خاصي را براي سطح عمومي جامعه داشته باشند و تنوع را بالا ببرند. او با تأكيد بر اين نكته كه اين اشيا براي نخستين‌بار است كه به‌نمايش درمي‌آيند، درباره ميزان رعايت استانداردهاي حفاظتي و امنيتي براي اين اشياي تاريخي بيان كرد: در مدت برگزاري نمايشگاه اشيا 24 ساعته از سوی نيروهاي محسوس و نامحسوس و حفاظت الكترونيكي و فيزيكي محافظت مي‌شوند. وي افزود: با وجود اينكه ويترين‌ها زياد شرايط مناسبي ندارند، تلاش كرديم تا امنيت كامل را براي آنها فراهم كنيم. مسؤول نمايشگاه‌هاي داخلي و خارجي موزه ملي ايران با اشاره به شرايط محدود مكاني براي نمايش اين اشيا تصريح كرد: بهترين شرايط ممكن را براي اشيا فراهم آورديم و ضريب ايمني و امنيتي غرفه را بالا برديم. اكنون روي ويترين‌ها سنسورهاي هشداردهنده نصب هستند كه اگر حتی يك بازديدكننده قصد لمس ويترين را با فشار غيراستاندارد داشته باشد، اين سنسورها حساسيت نشان مي‌دهند و عمل مي‌كنند. رضايي تأكيد كرد: تا جايي كه ممكن بود تلاش كرديم در جابه‌جايي اشيا و قرار دادن آنها در ويترين‌ها آسيبي به آنها وارد نشود. شايد نتوانستيم ويترين‌هاي مناسبي را در نمايشگاه نصب كنيم چون خلأهايي وجود داشتند و اعتباري نيز كه براي اين كار بايد صرف مي‌شد، بسيار زياد بود.